Chiyeuchidzo chenhema chiyeuchidzo chakagadzirwa kana kukanganiswa chechiitiko. Vanhu kazhinji vanofunga nezvekuyeuka sechinhu chakafanana nekodhidhiyo rekodhidhi, kunyora kunyora nekuchengetedza zvinhu zvose zvinoitika nekururama kwakakwana nekujekesa. Muzvokwadi, chiyeuchidzo chinonyanyisa kumira. Vanhu vanogona kunzwa vaine chivimbo chakakwana chokuti chiyeuchidzo chavo chakarurama, asi chivimbo ichi hachisi chivimbo chekuti chiyeuchidzo chakarurama chakarurama.
Mienzaniso yechiratidzo ichi inogona kubva kune zvakakwana, zvakadai sekuyeuka zvisiri izvo kuti iwe wakavhara suo rokunze, kune zvakanyanya kunyanya, sekunyengera kwekuyeuka tsanangudzo yematambudziko wawaona.
Dzidza zvakawanda pamusoro pekuti vadzidzisi vepfungwa vanotsanangura sei zvinyorwa zvenhema, kuti izvi zvinoratidzirwa sei, uye zvinokonzerwa nezviyeuchidzo zvakadaro.
Tsanangudzo dzeZvangariro Dhema
Vadzidzi vepfungwa vanofananidza sei zvenhema? Vanosiyanisa sei kubva kune dzimwe nzira dzekuyeuka kutadza?
" Chiyeuchidzo chepfungwa ndechiitiko chepfungwa chinotorwa zvakashata kuti chive chimiro chechimiro chechiitiko kubva kumunhu wekare kare. Mhemberero dzinogona kunge dzisiri dzenzira munzira shomanana (semuenzaniso, kutenda kwekupedzisira kwakaona kiyi mukicheni pavakanga vari mu nzvimbo yokugara) uye munzira dzakawanda dzine zvinorehwa zvikuru kune iwe uye vamwe (semuenzaniso, kukanganisa kutenda mumwe chete ndiye anotangira pfungwa kana kuti mumwe aitambudzwa zvepabonde semucheche). "
(Johnson, M.
K., 2001)
"Zvakakosha, panharaunda iyi yekutanga, kusiyanisa chiyeuchidzo chenhema kubva pakuzivikanwa kwakanyanya kwekuyeuka kusakanganiswa .. Memory, sezvinongozivikanwa nevanhu vose, inhoroondo isina kukwana yezvakaitika kwatiri ... Muchirevo chayo, pfungwa dzenhema dzinoreva mamiriro ezvinhu mukati medu isu tine nharo dzakanaka, zviyeuchidzo zviyeuchidzo zvezviitiko - kunyange chiyero chekujekesa chinogona kusiyana - izvo hazvina kuitika kwatiri. "
(Brainerd & Reyna, 2005)
Nepo isu tose tine kukundikana kwekuyeuka nguva nenguva, zvinyorwa zvenhema hazvisi zvakasiyana pakuti zvinomirira chiyeuchidzo chakasiyana chechinhu chisina kuitika chaizvoizvo. Hazvirevi kukanganwa kana kufunganya zvinyorwa zvezvinhu zvatakaona; zviri pamusoro pokuyeuka zvinhu zvatisati tamboona pakutanga.
Chii Chinokonzera Kuyeuka Kwechokwadi?
Saka nei zviyeuchidzo zvenhema zvichiitika? Zvinhu zvinogona kukanganisa kurangarirwa kwenhema zvinosanganisira zvisiri izvo uye kushatiswa kwezvinyorwa zvepakutanga kwemashoko. Zivo iripo uye zvimwe zviyeuchidzo zvinogona kukanganisa nekuumbwa kwechinhu chitsva chokuyeuka, zvichiita kuti chiyeuchidzo chechiitiko chisakanganiswa kana zvachose nhema.
Mutsvakurudzi wepfungwa yeElizabeth Loftus akaratidza kuburikidza nekutsvakurudza kwake kuti zvinokonzerwa kukweuchidza pfungwa dzenhema kuburikidza nekuratidza. Akaratidzawo kuti izvi zvinorangarirwa zvinogona kusimba uye zvakanyatsojeka sezvo nguva ichienderera mberi. Nokufamba kwenguva, zvinorangarirwa zvinokanganisa uye zvinotanga kuchinja. Mune zvimwe zviitiko, chiyeuchidzo chepakutanga chinogona kuchinjwa kuitira kuti uise ruzivo rutsva kana zvakaitika.
Iyo Inogona Kuitika Kwezvakakanganwa Manyepo
Nepo isu tose tava kuziva kukanganisa kwekuyeuka (uyo asina kukanganwa chinhu chinokosha chemashoko), vanhu vazhinji havazivi kuti zvakajeka nhema dzakawanda sei.
Vanhu vanonyanya kunzwisiswa kune mazano, izvo zvingaita kuti zviyeuchidze nezvezviitiko uye zvinhu izvo zvisina kuitika kwatiri.
Kazhinji nguva idzi idzi dzenhema dzisinganyanyi kukosha - chiyeuchidzo chawakaburitsa kiyi muimba uye ukavasungirira mukicheni, apo chaizvoizvo wakavasiya mumotokari, somuenzaniso. Mune mamwe mamiriro ezvinhu, pfungwa dzenhema dzinogona kuva nemigumisiro yakakomba . Vanotsvakurudza vakaona kuti zviyeuchidzo zvenhema ndeimwe yezvinokonzera kukanganisa kwenhema, kazhinji kuburikidza nekutsanangurira kwenhema kwekufungidzirwa kana kuyeuka kwenhema panguva yekupotswa kwemapurisa.
Ndiani Anokurudzirwa Nemashoko Okunyepera?
Kuongorora kweLoftus kwakaratidza kuti nyore nyore sei uye nyore nyore zviyeuchidzo zvenhema zvinogona kuumba. Mune rumwe ruzivo, vatori vechikamu vakatarisa vhidhiyo yematokari yemotokari ndokubva vabvunzwa mibvunzo pamusoro pezvavakaona mufirimu. Vamwe vatori vechikamu vakabvunzwa kuti 'Ko motokari dzaifamba zvakadini pavakaputirana?' apo vamwe vakabvunzwa mubvunzo iwoyo asi mazwi 'akaputirwa mukati' akatsiviwa ne 'hit.'
Apo vatori vechikamu vakapiwa chiitiko chekuyeuka pamusoro pegorozi vhiki imwe gare gare, avo avo vakabvunzwa kuti 'vakaputirwa mukati' mubvunzo vainyanya kuva nekangariro yekuona kuona girasi rakaputsika mufirimu.
Loftus inoratidzawo kuti zvinyorwa zvenhema zvinowedzera nyore nyore kana nguva yakakwana yapfuura kuti yepfungwa yepakutanga yapera. Muhupupu hwezviso zvekuona, nguva yakareba pakati pechinhu ichi uye kubvunzurudzwa pamusoro pechiitiko ichi chinobatsira mune vanhu vanoita sei kuti varege kunyatsoyeuka.
Kana vakabvunzurudzwa pakarepo mushure mechiitiko, apo mashoko acho achiri pachena, vanhu havakwanisi kutungamirirwa nemashoko asina kunaka. Kana, kunyange zvakadaro, kubvunzurudzwa kunonoka kwenguva yakati, vanhu vanowanzokanganiswa nekugona kwemashoko enhema.
Pfungwa Inokosha:
Kunyange zvazvo zvingave zvakaoma kuti vanhu vazhinji vatende, munhu wose ane zvingarangariro zvenhema. Zviyeuchidzo zvedu hazviiti sezvakavimbika sezvatinofunga uye zvingangorangarirwa zvenhema zvinogona kuumba nyore nyore, kunyange pakati pevanhu vane zviyeuchidzo zvakanaka kwazvo.
Sources:
Brainerd, CJ, & Reyna, VF The Science of False Memory. New York: Oxford University Press; 2005.
Johnson, MK Nhema dzeMangwana, Psychology of . Muna JD Wright (Mupepeti), International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences, Elsevier; 2001.
Loftus, EF, Miller, DG, & Burns, HJ Semantic Integration yeMashoko Emashoko Muchiona Chirangaridzo. Zvinyorwa zveUongorori Pepychology: Kudzidza Kwevanhu nekuyeuka. 1978; 4: 19-31.
Loftus, EF Kuumba Mafungiro Enhema . Scientific American. 1997; 277: 70-75.
Loftus, EF & Pickrell, JE (1995). Kuitwa Kwezvakakanganwa . Psychiatric Annals, 25, 720-725.