Cognition ishoko rinoreva maitiro ekufunga anobatanidzwa mukuwana ruzivo uye kunzwisisa. Izvi zvinosanganisira kufunga, kuziva, kuyeuka, kutonga uye kugadzirisa matambudziko . Aya ndiwo mahofisi epamusoro ehuropi uye anosanganisira mutauro, mafungiro, kunzwisisa, uye kuronga.
Nhoroondo Pfupfupi yeChidzidzo cheCognition
Chidzidzo chekufunga kwatinoita kunodzokera shure panguva yevazivi vekare vechiGiriki Plato naAristotle.
Nzira yePlato yekudzidza kwepfungwa yakaratidza kuti vanhu vanonzwisisa nyika nekutanga kuziva mazano edzidziso akavanzwa mukati mavo pachavo uye nekushandisa kufunga kwemazano ekuumba ruzivo. Maonero aya akazosimbiswa nevazivi vakadai saRene Descartes uye nyanzvi yemitauro Noam Chomsky. Iyi nzira yekucherechedza inowanzotumidzwa seyanano.
Aristotle, kune rumwe rutivi, aidavira kuti vanhu vanowana ruzivo rwavo kuburikidza nekucherechedza kwepasi rakavapoteredza. Gare gare vafunge pamwe naJohn Locke naBF Skinner vakatsigirawo pfungwa iyi, iyo inowanzonzi sangano.
Mumazuva ekutanga epfungwa uye kwehafu yekutanga yezana remakore rechimakumi maviri, mafungiro epfungwa akanyanya kunyanya kurongerwa nekupfungwa kwepfungwa , hutsika , uye hukama hwevanhu . Pakupedzisira, munda wakadzidza wekudzidza wakatsaurirwa chete pakudzidza kwekucherechedza kwakabuda sechikamu che "chirevo chekufunga" kwema1960.
Munda wepfungwa yepamusoro unobata nekudzidza kwekuziva kunzi inozivikanwa sekunzwisisa kwepfungwa.
Imwe yezvinyorwa zvekutanga zvekucherechedza yakaratidzwa mubhuku rekutanga pamusoro pekufunga kwepfungwa yakagadzirwa muna 1967. Maererano neNeisser, cognition ndiyo "iyo nzira iyo pfungwa yekufunga inoshandurwa, yakaderedzwa, yakarongedzwa, yakachengetedzwa, yakadzorerwa, uye yakashandiswa."
Kuti uwane pfungwa iri nani yekuti kunyatsoziva chii uye kuti ndeapi masayendisiti ekufungisisa akadzidza, regai tinyatsotarisa tsanangudzo yekutanga yeNeisser.
Kuchinja Sensory Input
Sezvaunotora pfungwa kubva munyika yakakupoteredza, ruzivo rwaunoona, kunzwa, kunwa uye kunhuwa kunotanga kushandurwa kuva zviratidzo izvo uropi hwako hunogona kunzwisisa. Nzira yekufungidzira inokubvumira kutora ruzivo rwekunzwisisa uye kuishandura kuva chiratidzo chokuti uropi hwako hunogona kunzwisisa nekuita. Somuenzaniso, kana iwe ukaona chimwe chinhu chichibhururuka nemhepo kune iwe, ruzivo runotorwa nemaziso ako uye rwunoshandiswa sechiratidzo chetsva muuropi hwako. Uropi hwako hunotumira zviratidzo kumapoka ako emasumbu kuitira kuti iwe unokwanisa kupindura uye kubvisa kunze kwenzira iyo chinhu chisati chakurova iwe mumusoro.
Kugadzirisa Ruzivo rweSensory
Nyika iyo yakazadzwa nekusingaperi kwezviitiko zvinonzwa. Kuti uite chinangwa kubva mune zvose izvi zvinouya, zvinokosha kuti uropi hwako hukwanise kuderedza zvaunosangana nazvo pasi kusvika kune zvinokosha. Iwe haugoni kupinda pane kana kurangarira mutsara mumwechete wehurukuro yepfungwa iwe unopinda vhiki imwe neimwe. Pane kudaro, ruzivo rwechiitiko chacho rwakaderedzwa kusvika kune pfungwa dzakaoma uye pfungwa dzaunofanira kuyeuka kuti ubudirire mukirasi yako.
Panzvimbo yekuyeuka zvinhu zvose pamusoro pezvakaitwa naipurofesa zuva rega rega, kwawakagara pane imwe nguva yekirasi uye kuti vangani vadzidzi vakanga vari mukirasi, iwe unofunga nezvekufunga kwako uye pfungwa pamusoro pechirevo chikuru chinowanikwa panguva yehurukuro imwe neimwe.
Kuwedzera Mashoko
Mukuwedzera pakuderedza ruzivo kuti ruite kuti rurege kukanganwa uye kunzwisisika, vanhu vanotsanangurawo pamusoro pezviyeuchidzo izvi apo vanovadzidza zvakare. Fungidzira iwe uri kuudza shamwari nezvechiitiko chinonakidza chakaitika vhiki rapera. Sezvaunosungira tale yako, iwe unogona kutanga kuwedzera mune zvinyorwa zvisiri chikamu chekuyeuka kwepakutanga.
Izvi zvinogona kuitika zvakare apo uri kuedza kuyeuka zvinhu pakutsvaga kwekutenga kwako. Unogona kuwana kuti iwe unowedzera zvinhu zvakawanda zvinoita sezvo zvazvo ndezvamazita ako nokuda kwekufanana kwazvo nezvimwe zvinhu zvaunoda kutenga. Mune zvimwe zviitiko, kujekesa kunoitika apo vanhu vari kutambura kurangarira chimwe chinhu. Apo ruzivo harusingagoni kurangarirwa, dzimwe nguva huropi hunozadza dhesiko risina kukwana nezvose zvinoratidzika zvakakodzera.
Kuchengeta nekuwanazve ruzivo
Chiyeuchidzo chinhu chikuru chekufarira mundima yekufunga kwepfungwa. Kuyeuka kwatinoita, izvo zvatinoyeuka uye zvatinokanganwa zvinoratidza zvakawanda pamusoro pekuti nzira dzekufunga dzinoshanda sei. Kunyange zvazvo vanhu vanofunga nezvekuyeuka sekuita sevhidhiyo kamera, kunyora kunyore uye kutora zviitiko zvehupenyu nekudzichengetedza kuti zviyeuke zvakare, kutsvakurudza kwakawana kuti chiyeuchidzo chakaoma kunzwisisa.
Kurangarira kwenguva pfupi kunoshamisa kwenguva pfupi, kazhinji kunogara kwemaminetsi 20 kusvika ku30 chete. Kuyeuka kwenguva refu kunogona kushamisika kugadzikana uye kushivirira, kune rumwe rutivi, nekurangarira makore akapfuura uye kunyange makumi emakore. Chiyeuchidzo chinogonawo kuva chinoshamisa chisina kusimba uye chinokanganisa. Dzimwe nguva tinokanganwa, uye dzimwe nguva tinozviisa pasi pemigumisiro isina kunaka iyo inogona kutotungamirira pakuumbwa kwezvakakanganwa .
Kushandisa Information
Kubvumirana kunosanganisira kwete chete zvinhu zvinopinda mumusoro medu asiwo maitiro aya nemafungiro emagariro zvinokanganisa zviito zvedu. Kutarisa kwedu kune nyika inotitenderedza, kurangarira zviitiko zvakapfuura, kunzwisisa mutauro, kutonga pamusoro pokuti nyika inoshanda sei, uye mano ekugadzirisa zvinetso zvose zvinopa maitiro atinoita uye kubatana nemamiriro edu ezvinhu zvakapoteredza.
Sources:
Neisser, U. (1967). Cognitive Psychology. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.
Revlin, R. (2013). Cognition: Dzidziso uye Kuita. New York: Worth Worth Publishers.