Izwi re Hawthorne izwi rinoreva kutsika kwevamwe vanhu kuti vashande zvakaoma uye vanoita zviri nani pavanenge vatora mubvunzo. Izwi rinowanzoshandiswa kuratidza kuti vanhu vanogona kuchinja maitiro avo nekuda kwekutambira kuri kugamuchira kubva kuvatsvakurudzi panzvimbo pekuda kwekusarudzwa kwezvimwe zvakasiyana-siyana .
Iyo Hawthorne effect yakave ichikurukurwa zvakanyanya mumabhuku epfungwa, kunyanya avo vakazvipira kumakambani emabhizimisi uye masangano . Zvisinei, zvimwe zvakawanikwa munguva pfupi yapfuura zvinoratidza kuti zvizhinji zvezvakataurwa zvepakutanga zvakagadzirwa pamusoro pemigumisiro inogona kudarika.
Nhoroondo Pfupi yeHutthorne Effect
Mhedzisiro yacho yakatanga kurondedzerwa muma1950 nemutsvakurudzi Henry A. Landsberger panguva yekuongorora kwake kwekuedza kwakaitwa mukati ma1920 ne1930s. Izvo zvinoshamisa zvinodanwa nezvenzvimbo iyo kuedza kwakaitika, Western Electric Hawthorne Works kambani yemagetsi kunze kwe Hawthorne, Illinois.
Kambani yemagetsi yakanga yatumira tsvakurudzo kuti ione kana pakanga pane ukama pakati pekugadzirwa uye nzvimbo dzebasa. Chinangwa chepakutanga chekudzidza kweHothorne chaiva chekuongorora kuti zvakasiyana zvakadini munzvimbo yebasa, zvakadai sokuvhenekera, nguva yekuputsika, uye urefu hwezuva rekushanda, zvakave nokushanda kwevashandi.
Muzvinyanya kuzivikanwa zvekuedza, chinangwa chekudzidza ndechekuona kana kuwedzera kana kuderedza kuwanda kwechiedza icho vashandi vakagamuchira chaizova nemigumisiro yekuti vashandi vanobudirira vaive sei panguva dzekuchinja kwavo. Kubudirira kwevashandi kwakaratidzika kuwedzera nekuda kwekuchinja asi kwakaderera apo yekuedza kwapera.
Zvakaitwa nevatsvakurudzi muzvidzidzo zvepakutanga ndezvokuti chero shanduko chero ipi zvayo kune mamiriro ezvinhu ekuedza yakaita kuti kuwedzerwa mukubudirira. Apo kujekesa kwakaderera kusvika kumazinga ekuvhenekera, mwenje wakawedzera. Mune zvimwe zvakasiyana-siyana zvekuedza, kugadzirwa kwakagadziridzwawo apo kuputsa kwakabviswa zvachose uye apo zuva rebasa rakawedzerwa.
Zvigumisiro zvaishamisa uye vatsvakurudzi vakapedzisa nenguva apo vashandi vakanga vari kunyatsoteerera kubva kune vatariri vavo. Vatsvakurudzi vakaratidza kuti kubereka kunowedzera nekuda kwekucherechedza uye kwete nekuda kwekuchinja kwezvimwe zvinoshandiswa. Landsberger akatsanangura kuti Hawthorne effect sekugadzirisa kwenguva pfupi mukushanda kunokonzerwa nokucherechedza vashandi.
Vatsvakurudzi nevatungamiri vakakurumidza kupfuurira mberi kune izvi zvakawanikwa, asi gare gare kutsvakurudza kwakaratidza kuti aya mahedheni ekutanga haana kuratidza kuti chii chaizvoizvo chiri kuitika. Izwi rokuti Hawthorne effect rinoramba rakanyanya kushandiswa kurondedzera kuwedzera mukubudirira kunoita kuti iwe uite chikamu muchidzidzo, asi zvidzidzo zvowakawanda zvave zvisingabatsiri zvishoma kana zvakatadza kuwana mhinduro zvachose.
Zvimwe Zvenguva Ichangobva Kuongorora Tsanangudzo yeHawthorne Effect
Kutsvakurudza kwakazotevera kuHaythorne effect kwakaratidza kuti mhedzisiro yepakutanga ingangodaro yakanyanyisa.
Muna 2009, vatsvakurudzi veYunivhesiti yeCichicago vakaratidza zvakare dhesi yekutanga uye vakaona kuti zvimwe zviitiko zvakare zvakaita basa mukubudirira uye kuti mamiriro ekutanga akarondedzera akanga asina simba pane zvakanakisisa. Levitt neEndaneti vakazarura dhiyabhorosi yekutanga kubva kuongororo ye Hawthorne uye vakaona kuti dzakawanda zvezvakaitika zvekupedzisira zvakataurwa pamusoro pezviwanikwa hazvisi zvichitsigirwa nedata. Vakatora, zvisinei, zviratidzo zvisinganzwisisiki zvekuti inogona kuitika kanonzi Hawthorne effect.
Zvimwe zvidzidzo zvekare zvakakundikana kuwana uchapupu hwakasimba hweHawthorne effect, uye mune dzimwe nguva zvimwe zviitiko zvinogonawo kuchinja kuvandudzwa mukubudirira.
Mumamiriro ezvinhu anobatanidza kushanda kwevashandi, kuwedzerwa kukurumidza kubva kune vanoedza zvakare kwakaguma nekuwedzera maitiro ekubudirira. Izvi zvinowedzera mhinduro zvingangodaro zvinotungamirira pakuvandudza mukubudirira.
Ruzivo rwekuva nevadzidzisi vanocherechedza maitiro anogonawo kuita basa. Izvi zvinogona kutungamirira pakuwedzera kwekutanga mukushanda nekubudirira izvo zvingaguma zvisingabatsiri sezvo kuedza kuchienderera mberi.
Zvido zvekuda zvinogonawo kuita basa mukutsanangura ichi chiitiko. Mukuedza, vatsvakurudzi dzimwe nguva vanoratidza zvinyengeri zvakajeka izvo vanoita kuti vatori vechikamu vazive zvavari kutarisira kuwana. Somugumisiro, zvidzidzo dzimwe nguva zvinoshandura mararamiro avo kubatsira kusimbisa muongorori wechiratidzo .
Kunyange zvazvo maitiro e Hawthorne akambosvibiswa uye zvichida akashandiswa zvisina kufanira, Rogelberg anoti izwi rokuti "rinoramba riine tsanangudzo inobatsira yehutano hwepfungwa dzepfungwa sezvinowanzoenderana nehuwandu hwekushanda, uye hunodiwa nevanhu vanodikanwa (kureva, vachiita zvakanaka)."
Saka chii chinogona kuongororwa nevatsvakurudzi kuti vaderedze marudzi aya emigumisiro muzvidzidzo zvavo zvekuongorora? Imwe nzira dzekubatsira kubvisa kana kuderedza zvido zvekuda uye zvimwe zvingangoita maitiro ekuedza kuongorora ndezvekushandisa nzira dzekuongorora zvisikwa. Zvisinei, zvakakoshawo kuziva kuti kuongorora zvisizvo hakusi nguva dzose inogoneka.
Imwe nzira yekurwisana nehuwandu hwekusarura ndeyekuita kuti vatori vechikamu vapindure mune imwe muedzo isingazivikanwe kana kuti yakavanzika. Nenzira iyi, vatori vechikamu vangave vashoma kuchinja mararamiro avo semugumisiro wekutora chikamu mune chiedza.
Shoko Rinobva
Zvakawanda zvekutsvaga kwekutanga kweongororo ye Hawthorne kubvira panguva yakawanikwa kuve yakanyanyisa kana kuti yakanganisa, asi shoko iri rave rakashandiswa zvikuru mune zvepfungwa, mune zvehupfumi, mabhizinesi, uye dzimwe nzvimbo. Pasinei neizvi, izwi iri rinowanzoshandiswa kureva kuchinja kwekuita kunogona kuburikidza nokuita chikamu mune chiedza.
> Sources:
> Kantowitz, BH, Roediger, HL, & Elmes, DG. Ongororo yeMapfungwa. Belmont, CA: Wadsworth Cengage Kudzidza; 2009.
> Landy, FJ & Conte, JM. Shanda muzana remakore rechi21: Kutangisa kune Industrial and Organisational Psychology. New York: John Wiley nevanakomana; 2010.
> Levitt, SD & List, JA. Kwaiva neicho chaiicho cheHawthorne muchero we Hawthorne? Kuongorora kwekutanga kwekuedza kuedza. American Economic Journal: Applied Economics 3. 2011; 224-238.
> McBride, DM (2013). Nzira yekutsvakurudza mune zvepfungwa. London: Sage Publications.