Environmental, Genetic, uye Interactive Risk Factors
Overview
Apo patinenge tichirwara, tinowanzoda kunzwisisa kuti sei. Uku kutsvaga kutsanangurwa kunowanzoita kune chero hutano, kubva kune chirwere cheshuga kusvika kune kenza kurwara. Apo rinoshandiswa pane zvinetso zvekudya, izvo zvinobatanidzwa nevakawanda zvisingafungidziri zvisina kunaka , mubvunzo wekukonzera hunovhiringidza zvikuru.
Tsika yakawanda, uye kunyange vamwe vashandi vehutano, vanowanzomira mhosva yekudya pamusoro pezvinotsanangurwa zvakanyanyisa, zvakadai sekusimudzirwa kwemasvikiro emhando dzisinganzwisisiki dzakanaka kana kuvabereki vakaipa.
Kubva pakutsvakurudzwa kwemazuva ano, tinoziva kuti mhuri-kwenguva yakareba dzinopisa-hazvikonzeri dambudziko rekudya , kunyanya kwete munzira ipi zvayo iri nyore, yakananga. Semuenzaniso, nekukura mumusha usina kukodzera kunogona kuwedzera njodzi yezvinetso zvepfungwa zvepamusoro, zvinosanganisira kushaiwa kwekudya, hazviregi mwana kuchirwere chepfungwa, rega kusava nedambudziko rekudya.
Kutaura zvazviri, hatigone kutaura zvakasimba kuti chii chaicho chinokonzera chirwere chekudya mumunhu, uye hatigoni kufanotaura kuti ndiani acharamba achikura chirwere chekudya. Muzhinji, nyanzvi dzakawanda dzinobvumirana kuti:
- Kushungurudzwa kwekudya kwakaoma zvirwere izvo zvisingabvi kune chimwe chinhu chinokonzera asi kubva mukubatana kwakaoma kwehupenyu, hwepfungwa, uye yezvakatipoteredza; and
- kune nzira dzakasiyana-siyana kune izvo zvinowanzoitika (zvakafanana, anorexia nervosa kana bulimia nervosa kana binge kudya chirwere).
Ngatitarise zvimwe zvekutsvakurudza pamusoro pezvikonzero zvinokonzera kusangana kwekudya.
Risk Factors
Dambudziko rekutsvakurudza ruzivo runotarisa pakutsvaga maitiro kana zviitiko zvinotangira kukura kwechirwere. Nokuda kwechiitiko chinogona kuonekwa sechikonzero chinokonzera chirwere chekudya, iyo ngozi inofanira kuonekwa kuti inouya kusati kwatanga kufara kwekudya. Iyo inofanirawo kuva yakakwanisa kugadziriswa, uye inofanira kuratidzirwa kuti kuitora iyo chaizvoizvo kunodzivirira kuitika kwechirwere.
Semuenzaniso, kusvuta inokonzera njodzi yekenza yemapapu nekuti inouya kusati kwave nekukura kwechirwere, uye kusvuta kunoderedza mukana wekuve nekenza yemapapu.
Nokuti kushungurudzwa kwekudya kunetso kashoma uye kwakasiyana-siyana, zvose zvakaoma uye zvinodhura kuita zvidzidzo zvekukura uye kwenguva refu zvinodiwa kuti zviongorore kutarisa mungozi. Kusvika iye zvino, kune uwandu huwandu hunokonzerwa nehuwandu hunotsvakurudza hunobudirira kuburikidza nekunyanya. Maererano nepepanhau ra2015 neStice, zviitiko izvi zvinotevera zvinongoratidzwa kuti ndizvo zvinokonzerwa nezvinetso zvekudya.
- Low body mass index (BMI)
- Yakanaka-yakanaka yekudzidzira-chiyero icho munhu anotenda kuti utete hwakafanana nekukwevera
- Kuedzwa kunonzwisisika kuve kuonda - izvo munhu anotenda kuti anofarira kuonda pakati pevamwe vakavapoteredza
- Kusagutsikana kwemuviri - nhengo dzisina kunaka mumuviri
- Kudya
- Kusagadzirisa - kusagadzikana manzwiro (semuenzaniso, kutya, kutsamwa, uye kusuruvara nemhando dzakasiyana)
- Hapana anozivikanwa panguva ino
- Kudya
Zvisinei, izvi hazvirevi izvo chete zvinogona kuita kuti kuve nekudya kwekudya. Ava ndivo chete avo vakawana mutoro wakakwirira wehuchapupu mukutsvakurudza.
Semuenzaniso, hapachina humwe huchapupu hwakakwana hunotsigira kuti kuzvipira kwekudya ndiko chinokonzerwa neanorexia nervosa, asi zvidzidzo zvenguva yemberi zvinogona kuratidza kuti ndeye (uye sezvakataurwa pamusoro apa, inenge yatoziva kuti iyo BMI shoma, chimwe chigumisiro chekudya zvakanyanya, iyo inokonzera kukonzera anorexia nervosa). Mukuwedzera, vamwe vanogona kutsoropodza urongwa uhwu nokuti izvi zvinokonzera ngozi zvinowirirana zvakafanana nezviratidzo zvezvirwere izvi.
Zvimwe zvinhu zvakawanda zvakave, kana zviripo, zvakadzidziswa sezvinobvira zvinobatsira pakuvandudzwa kwezvinetso zvekudya:
- Kucheka-kuwirirana kunorema uye kutaura kunorema pamusoro pesimba
- Kudheerera
- Kugadziriswa neine muviri wakaonda
- Kuda kufanana nevezera rako
- Kudya kwevana vaduku nekudya matambudziko uye matambudziko emimba
- Kunyanya kuzviremekedza
- Mutumbi kusagutsikana
- Kufunganya uye kuora mwoyo
- Kushungurudzwa kwepabonde kwevana
Iwe unogona kuona kuti kujekesa zvikonzero zvinokonzerwa nehutano hwekudya zvakaoma. Uyewo, kuziva kana zvinhu izvi zviripo mumunhu zvinogona kunge zvakaoma. Uyezve, kuvapo kwezvinhu izvi, imwe neimwe inofanotaura nezvengozi yakakwirira, haibvumiri kukura kwechirwere chekudya.
Genetics
Genetic tsanangudzo dzakagadziriswa zvakanyanya mumakore gumi apfuura. Chikonzero chinonyanya kukonzera kushungurudzika kwekudya mumhuri kunenge kuine mazita emagetsi. Kuuya kubva kumhuri ine nhoroondo yekushungurudzika kwekudya kunogona kuwedzera mukana wekugadzirisa chirwere chekudya. Chikamu chezviitiko izvi zvinowedzera zvinogona kunge zvichibva pakuenzaniswa kwekudya kwehutano-hutano hwakabatana mukati memhuri (semuenzaniso, kucherechedza nhengo yemhuri kudya). Zvisinei, mapurofu ekutsvakurudza, maitiro anokwanisa kuparadzanisa chikamu chema genetics, asimbisa kuti inenge 40-60% yehutachiona hweanorexia nervosa, bulimia nervosa, uye binge chirwere chinokonzerwa nehutachiona hunokonzerwa nemararamiro.
Izvi zvisingatauri kuti kune humwe hutano hwekudya chirwere chegene, kana kunyange iyo majee anokonzera kushungurudzika kwekudya. Zvinowanzoitika kuti kune vamwe vanhu, kusiyana kwemajini akasiyana-siyana kunobatsira muzvidimbu zvakasiyana-siyana kune unhu hunowedzera kana kuti kuderedza dambudziko ravo nekuda kwematambudziko aya. Vamwe vanhu vanogona kuwana nhaka dzakadai sekuzvidya mwoyo, kutya, kukanganisa, kana kufara kwakagadziriswa nekugadzirwa kwedambudziko rekudya. Zvakakosha kuziva, zvisinei, kuti zvinhu izvi zvehutano zvakabatanidzwa kune zvimwe zvinetso zvevamwe, zvakare.
Vamwe vanhu vane zvinetso zvekudya vanokwanisa kuziva dzimwe nhengo dzomumhuri dzakawanda dzaivawo nezvinetso zvekudya. Kune dzimwe dzimba umo dambudziko rekusawirirana kwekudya kune rakakwirira kudarika kune vanhu vakawanda, asi mhuri dzakadaro hazviwanzoitiki. Kunyangwe nhoroondo yepamusoro yemhuri yemhuri inoratidza kuwedzera kwehutachiona hwemagetsi hazvirevi kuti munhu anorongerwa kukura chirwere chekudya.
Kusiyana naizvozvo, havasi vose vane dambudziko rekudya vanogona kuona imwe nhengo yemhuri imwe. Kunyange zvazvo mazamu anoita basa mukuvandudzwa kwematambudziko ezvokudya, zvinokosha kuziva kuti kuitika kwekushaiwa kwekudya kwakaderera zvakakwana zvokuti vazhinji - chokwadi, chizhinji chakajeka--mhosva chinoparadzaniswa, isina nhoroondo yemhuri. Zvichipa hudiki hukuru hwemhuri dzemazuva ano, pane kazhinji kasina kukwana deta kuti uone kana munhu chaiye ane chimiro chekuberekwa. Mukuwedzera, kushungurudzwa kwekudya kune zvirwere zvinonyadzisa, uye nhengo dzemhuri kazhinji hadzigoverane nhamo dzavo nehutano hwavo, nemhuri yakakura kana kunyange yepamusoro.
Zvakaitika kare zviongorori zvemazwi hazvina kuwana mazamu akasiyana-siyana akabatanidzwa nehutano zvichida nokuti zvimwe zvidzidzo zvakanga zvisina kukwana kuti zvione majee akadaro. Zvisinei, humwe uchapupu hunogutsa hwakawanikwa kuti mazamu anobatsira pakuvandudzwa kwematambudziko ekudya. Chikuru uye chakanyanya kugadzirisa mazita ekuongorora zvirwere zvekudya zvakamboitwa, Anorexia Nervosa Genetics Initiative (ANGI), achangozadzisa kuunganidza ropa uye akaratidza zvimwe zvabuda. Iri purogiramu riri kuitwa nevatsvakurudzi veUnited States, Sweden, Australia, United Kingdom, uye Denmark. Tariro, nokukurumidza vatsvakurudzi vachakwanisa kupa humwe ruzivo pamusoro peiyo genetic profile iyo inobatsira kushaiwa kwekudya.
Environmental Factors
Zvakawanda zvekutsvakurudza kwepakutanga nezvekudya kwekudya zvakaongororesa njodzi dzekuchengetedzwa kwenharaunda. Somugumisiro, ivo vanowanzopomerwa mhosva yekukonzera zvinetso zvekudya. Zvinhu zvakasikwa zvinosanganisira zviitiko uye zvinopisa muupenyu hwehupenyu hwevanhu, zvakadai sekudya kwemaitiro, mhizha, nhepfenyuro, uye kutyisa kwekurema.
Chimwe chezvakatipoteredza chinowanzobatanidzwa mukusawirirana kwekudya ndechekubudiswa kwevhidhiyo. Tsvakurudzo yaDkt. Dr. Becker yakatsvaga mapoka maviri evana vechikoro muFiji muna 1995 ne1998, mberi uye shure kwekuuya kweWestern Televhoni. Akawana kuwedzera kukuru kwekusavhiringidza maitiro ekudya uye kunyatsotsvaga kuti uremerwe uremu mushure mekuuya kweWestern Televhoni muFiji.
Ichokwadi, ruzivo uye tsika zvinoita kuti tive nemafambiro ekudya pamwe chete nemafungiro akanaka emuviri wedu. Kunyange zvakadaro, zviitiko zvakadai zvezvakatipoteredza hazvikwanise kuzvipira zvizere nekuvapo kwematambudziko ekudya. Kana vakadaro, zana kubva muzana yevanhu vakaratidzirwa kune zvakatipoteredza (s) zvinogona kukura chirwere chekudya, chatinoziva hachisi icho.
Zvechokwadi, zvinogona kunge zvakaoma kupfuura izvo. Chimwe chimiro chekunzwisisa zvimwe zvemagariro evanhu anokonzerwa nezvinetso zvekudya zvinokonzerwa nehutatu . Uyu muenzaniso unoratidza kuti kufanirwa kune vhidhiyo, vezera, uye muteereri wevabereki zvose zvinobatsira kana munhu achitenga mune zvakanakisisa zvakanaka uye anobata mukuenzanisa kwevanhu. Izvozvi zvinhu zviviri, zvakare, zvinogona kutungamirira kumusana wemuviri usina kunaka uye maitiro akasiyana-siyana ekudya kudya. Uyezve, hupfumi hwemagariro evanhu hunoratidza kuti zvimwe zvakakosha, zvakadai sehutano, rudzi, kana mamwe maitiro emitambo, zvinogona kusimbisa kana kuderedza zvimwe zvinhu. Izvi zvinotsanangura kuti sei mapoka emapoka, akadai nevatambi, angave ari pangozi yakakura yokugadzirisa zvirwere zvekudya.
Gene uye Environmental Interplay
Sezvo maitiro edzimhosva kana zvivako zvisina kukonzera zvinokonzera dambudziko rekudya ivo pachavo, ikozvino yave ichiziva kuti zvinetso zvekudya zvinokonzerwa nekubatanidzwa kwakaoma kunzwisisa kwezvinhu izvi. Kunyangwe apo varwere kana nhengo dzemhuri vanogona kutsanangura kugadzirisa chimwe chinhu, pane nguva dzose nguva yekubatanidzwa kwezvikonzero. Chimwe chiitiko chinotaurwa sechikonzero chinogona kunge chiri chikonzero chakakonzera kuputika kwezviitiko.
Kuwedzerwa kwemashoko kunogona kukanganisa maitiro emamiriro ezvinhu ayo munhu anozviratidza pachake, kana kuti inogona kukanganisa kupindura kwavo kune zvimwe zvinonetsa. Mienzaniso inogona kusanganisira zvinotevera:
- Munhu ane maitiro anokonzerwa nechirwere chekudya angasarudza zvinhu zvakadai sokuverenga magazini yemafashoni kana kutora makirasi e-ballet, izvo zvinosimbisa kuipa kwemufananidzo wemuviri uyewo zvinotungamirira kuwedzera kwekurovedza muviri uye kuora kurasikirwa.
- Munhu ane maitiro anokonzerwa nehutano hwekudya angave anonyanya kufunga nezvekucheka-kuenzana uye kuve nekuwedzera kwekuita - somuenzaniso, kutanga kudya kunoshandiswa kwechando mumatambudziko akazara.
- Mumwe wechidiki uyo ane maitiro anokanganisa anogona kuramba achipedza kudya kwenguva refu kupfuura vezera vanodya uye vanomira.
- Munhu ane chimiro chinowanzotarisana neoreorexia nervosa (kufunganya uye kukwana ) inogona kutsvaga mhando dzemagariro evanhu anobatsira kutanga kwekudya.
Epigenetics
Iyo inotanga kubuda epigenetics , kuongorora kwekuti, sei, uye kana mazita emagenhi ari kuratidzwa, inopazve kuoma kunzwisisa. Epigenetics inotsanangura kuti zvimwe zviitiko zvinokonzera mamiriro ezvinhu zvinogadzirisa mazwi emagenene kana kuti kutendesa mamwe magenhi kana kuvhara muchizvarwa chinotevera. Nokudaro, kushungurudzika kumubereki hakugadziri maitiro avo chete asi kunogona kuchinja majini nekudzima muvana vavo vanozotevera vasina kumboonekwa nechisimba ichocho. Maererano nehutano hwekudya, kune uchapupu hwokuti nguva refu varwere vane anorexia nervosa, iyo yakawanda mukana wekuti ichange iine shanduko maitiro ayo maitiro avo anoratidzwa. Zvinoratidzika kuti kusadya kwekudya kunogona kupfuurira kana kurega mamwe mazamu, izvo zvinokonzera dambudziko rechirwere. Zvisinei, zvidzidzo zve epigenetic zvekushaiwa kwekudya zviri muchecheche.
Mukupfupisa, mazamu anokonzera hutano uye maitiro apo zvakatipoteredza zvinhu zvinokonzera biology kuburikidza nematambudziko emashoko loops uye zvakasiyana.
Summary
ICHI CHIPA. Tinogona kubatsira kusimbisa zvinhu zvinodzivirira kune avo vangave vari pangozi.
Kunyange zvazvo kusakwanisa kutsanangura chaizvoizvo izvo zvakakonzera chirwere chekudya chingaratidzika sechikuvhiringidza, sirivha yokugadzirisa ndeyekuti zvinhu zvinokonzerwa nemasikirwo zvinogona kuwedzera kukanganisa kwemunhu kune chirwere chekudya, mutauriri ndewechokwadi: nekuchinja nzvimbo, iwe unogona kubatsira kusika mamiriro ezvinhu uye nharo dzinofambisa kudzivirira nekudzoka. Semuenzaniso, kukura mumusha unoratidzirwa nehutano hwevabereki kunogona kuderedza maitiro ezvimwewo zvinokurudzira kushushikana.
Zvimwe zvezvinogona kuchengetedza zvakatipoteredza izvo zvakatsvakurudzwa ndezvokudya zvemhuri, kudya kudya kwekudya kwemafuro, ruzivo rwemagariro ehupenyu, uye maitiro ekufunga. Zvimwe zvinogona kudzivirirwa zvinosanganisira nzira dzakasiyana-siyana dzinobatsira mapoka uye vanhu pachavo kuti vabvunze uye vatsoropodza mafungiro asina kunaka ezvakanaka, kusanganisira kukudzwa kwehutete uye kushorwa kwemafuta . Zvakawanda zvekuchinja kwezvakatipoteredza, zvakadai sekuvandudza mamiriro uye simba revakadzi, kuderedza kusarudzwa kwevakadzi nevanhurume, nekuremekedzwa kwekukura kwehukuru hwose uye maumbirwo, zvichabatsira vanhu vose uye kubatsira kugadzira mutsa uye kuchengeteka-uye zvichida zvimwe zvinodzivirira-munharaunda .
Zvisinei, cherechedza mupfungwa kuti mukana uye nhanho yakaipa inotora basa, uye vanhu vari ivo vanosiyana mumararamiro avo. Kunyange mumamiriro ezvinhu ose ekudzivirira mubhuku, vamwe vanhu vane zvikwereti zvakanyanya zvikuru zvemajini vanogona kuramba vachikurira chirwere chekudya mushure mekungoita chimwe chete kana zviviri zvinoita kuti zviitiko zvive kunze kwemunhu wekutonga. Vamwe vane hutachiona hwehutachiona hunogona kuratidza kusasimba pakuvandudza dambudziko rekudya kunyange pasinei nevakawanda zvinogona kuitika mumamiriro ezvinhu ezvakatipoteredza.
Mukupedzisa, apo mumwe munhu-kusanganisira iwe-akawana chirwere chekudya, hachisi mhosva yemunhu. Chikonzero chekushungurudzika kwekudya chawanikwa, kusvika ikozvino, kuti zvive zvakaoma .
> Sources:
> Bulik CM, Sullivan PF, Tozzi F, Furberg H, Lichtenstein P, Pedersen NL. Kuzvipira, kukwana, uye zvinotarisira ngozi kune anorexia nervosa. Arch Gen Psychiatry [Indaneti]. 2006 Mar 1; 63 (3): 305-12. http://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/209373.
> Klump KL, Burt S, McGue M, Iacono WG. Kuchinja kwemajini uye yezvakatipoteredza kunokonzerwa nekusawirirana kudya kudya kwevechiri kuyaruka: Chidzidzo chenguva refu yekudzidza. Arch Gen Psychiatry [Indaneti]. 2007 64 (12): 1409-15: http://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/482517
> Mazzeo SE, Bulik CM. Zvakatipoteredza uye zvizvarwa zvinokonzerwa nezvinokonzerwa nezvinetso zvekudya: Chii icho chiremba anoda kuziva. Mwana Adolesc Psychiatr Clin N Am [Internet]. 2009 Jan [yakabudisa 2016 Aug 17]; 18 (1): 67-82. Inowanikwa kubva kune: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2719561/
> Striegel-Moore RH, Bulik CM. Njodzi dzinokonzerwa nezvinetso zvekudya. American Psychologist. 2007; 62 (3): 181-98
> Stice E. Interactive uye Mediational Etiologic Models Eating Disorder Onset: Uchapupu kubva kuProspective Studies. Ongororo yegore negore yeKliniki Psychology, 2016 12: 359-381, http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-clinpsy-021815-093317